Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji

 

Nörogene-1

 

Araştırma grubumuz, beynin karmaşık işlevlerini ve hastalıklarını anlamak amacıyla genetik yatkınlık ile çevresel maruziyetlerin kesişiminde konumlanan çok katmanlı bir yaklaşım benimsemektedir. Şizofreni spektrumu, otizm spektrum bozukluğu ve perioperatif nörokognitif bozukluklar gibi karmaşık fenotiplerde, gen–çevre–epigenetik etkileşimi bütüncül bir çerçevede modellemeyi hedeflemekteyiz. 

Bu doğrultuda, ekspozom yaklaşımını poligenik risk skorları ile entegre ederek psikoz spektrumu boyunca hastalık riskinin nasıl şekillendiğini araştırmakta, aynı zamanda çevresel maruziyetlerin biyolojik sistemler üzerindeki birikimli etkilerini hücresel yaşlanma ve telomer biyolojisi üzerinden incelemekteyiz. 

Araştırmalarımızın önemli bir odağı, bu etkileşimlerin epigenetik düzeyde nasıl şekillendiğinin anlaşılmasıdır. DNA metilasyonu ve mikroRNA (miRNA) temelli düzenleyici ağlar üzerinden çevresel yükün biyolojik karşılıklarını çözümlemeyi hedeflemekteyiz. Bu yaklaşımı yalnızca hastalık riski ile sınırlı tutmayıp, zaman algısı gibi yüksek bilişsel işlevlere uzanan etkileri de kapsayacak şekilde genişletmekteyiz. 

Grubumuz, klinik gözlemlerden elde edilen moleküler bulguların deneysel sistemlerde test edilmesini hedefleyen bir translasyonel araştırma çerçevesi geliştirmektedir. Bu kapsamda, mikroRNA örüntülerinin fonksiyonel etkilerinin ileri hücresel modelleme ve nöronal ağ düzeyi analiz yaklaşımları ile incelenmesine yönelik çalışmalar planlanmaktadır. Bu yaklaşım ile, nöronal aktivite ve ağ dinamikleri üzerinden moleküler değişimlerin sinaptik organizasyon üzerindeki etkilerinin mekanistik düzeyde ortaya konması amaçlanmaktadır.

norogelisimsellab-guvemgumusakay-1

Prof. Dr. Güvem Gümüş Akay
ggumusakay@ankara.edu.tr

norogelisimsellab-basakmeco-1

Prof. Dr. Başak Ceyda Meço
meco@ankara.edu.tr

 

Filiz Çetinkaya-1

Dr. Filiz Çetinkaya (Post Doc)
filizogan@gmail.com

 

Duygu Bandırmalı-1

Ar. Gör. Duygu Bandırmalı (Doktora Adayı)
duygubandirmali@gmail.com

 

Zeynep Ceren  Özmen-1
Biyolog Zeynep Ceren ÖZMEN (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Nuran Salgın-1

Nuran Salgın (MD-PhD Öğrencisi)

Muhammed Göl-1

Muhammed Göl(Lisans Öğrencisi)

 

 

 

 

 

Araştırma Partnerleri

• Prof. Dr. Meram Can SAKA (AÜTF Psikiyatri A.D.)

• Prof. Dr. Yeşim AYDIN SON (ODTÜ Enformatik Enstitüsü Sağlık Bilişimi A.D.)

• Doç. Dr. Merve ÇIKILI UYTUN (AÜTF Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları A.D.)

• Doç Dr. Nuray VAROL (Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji A.D.)

• Dr. Öğr. Üyesi Öykü MANÇE ÇALIŞIR (Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri F., Rehberlik Ve Psikolojik Danışmanlık A.D.)

Eski Lab Üyeleri:
•Dr. Burcu ÇEVİK

•Başak Doğa FİDANCI(Tübitak STAR Bursiyeri)

yayın-5

Decoding Autism: The Role of Synaptic Dysfunction in Neurodevelopment

Çetinkaya F., Bandırmalı D., Gümüş Akay G.

Journal of Ankara University Faculty of Medicine , cilt.78, sa.3, ss.259-272, 2025 (TRDizin)

yayın-5

Synaptic Dysfunction in Alzheimer’s Disease: A Narrative Review of Neuronal Changes

Gamze Doğan , Güvem Gümüş Akay

Journal of Ankara University Faculty of Medicine, Year 2025, Volume: 78 Issue: 4, 283 - 294, 31.12.2025

Yayınlı-1

 

The relationship between childhood trauma, psychotic symptoms, and cognitive schemas in patients with schizophrenia, their siblings, and healthy controls: results from the EU-GEI study.

Üçok A, Noyan H, Gülöksüz S, Saka MC, Alptekin K, Atbaşoğlu C, Akturan E, Karadayı G, Baran Tatar Z, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Ulaş H, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Psychol Med. 2024 Jul;54(10):2414-2425. doi: 10.1017/S0033291724000540. Epub 2024 Apr 12.PMID: 38606591

 

Yayınlı-1

 

Investigation of Liver X Receptor Gene Variants and Oxysterol Dysregulation in Autism Spectrum Disorder.

Menteşe Babayiğit T, Gümüş-Akay G, Uytun MÇ, Doğan Ö, Serdar MA, Efendi GY, Erman AG, Yürümez E, Öztop DB.

Children (Basel). 2024 May 5;11(5):551. doi: 10.3390/children11050551.PMID: 38790546

 

yayın-5

Clustering Schizophrenia Genes by Their Temporal Expression Patterns Aids Functional Interpretation

van der Meer D., Cheng W., Rokicki J., Fernandez-Cabello S., Shadrin A., Smeland O. B., et al.

Schizophrenia Bulletin , cilt.50, sa.2, ss.327-338, 2024 (SCI-Expanded, SSCI, Scopus)

yayın-5

Synaptic dysfunction in schizophrenia

Mısır E, Akay GG.

Synapse. 2023 Sep;77(5):e22276. Epub 2023 May 21. PMID: 37210696.

Yayınlı-1

Examining the association between exposome score for schizophrenia and cognition in schizophrenia, siblings, and healthy controls: Results from the EUGEI study.

Fusar-Poli L, Prachason T, Erzin G, Pries LK, Brondino N, Politi P, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Psychiatry Res. 2023 May;323:115184. doi: 10.1016/j.psychres.2023.115184. Epub 2023 Mar 28.

PMID: 37015164

Yayınlı-1

Genetic Analysis of RASD1 as a Candidate Gene for Schizophrenia.

Durmaz CD, Karabulut HG, Saka MC, Sucularlı C, Gümüş Akay G, Atbaşoğlu C, Ilgın Ruhi H.

Balkan Med J. 2022 Nov 7;39(6):422-428. doi: 10.4274/balkanmedj.galenos.2022.2022-5-90. Epub 2022 Oct 28.PMID: 36305088

 

Yayınlı-1

 

The association between cannabis use and facial emotion recognition in schizophrenia, siblings, and healthy controls: Results from the EUGEI study.

Fusar-Poli L, Pries LK, van Os J, Radhakrishnan R, Pençe AY, Erzin G, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Eur Neuropsychopharmacol. 2022 Oct;63:47-59. doi: 10.1016/j.euroneuro.2022.08.003. Epub 2022 Aug 30.PMID: 36055075

 

yayın-5

PERIOPERATIVE NEUROCOGNITIVE DISORDERS IN GERIATRIC PATIENTS: A REVIEW OF NEURONAL PATHOPHYSIOLOGY

MEÇO B. C., GÜMÜŞ AKAY G.

TURKISH JOURNAL OF GERIATRICS-TURK GERIATRI DERGISI , cilt.25, sa.2, ss.339-346, 2022 (SCI-Expanded, SSCI, Scopus)

yayın-6

A replication study of JTC bias, genetic liability for psychosis and delusional ideation.

Henquet C, van Os J, Pries LK, Rauschenberg C, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Psychol Med. 2022 Jul;52(9):1777-1783. doi: 10.1017/S0033291720003578. Epub 2020 Oct 13.PMID: 33046166 

 

 

yayın-2

Evidence, and replication thereof, that molecular-genetic and environmental risks for psychosis impact through an affective pathway.

van Os J, Pries LK, Ten Have M, de Graaf R, van Dorsselaer S, Delespaul P, Bak M, Kenis G, Lin BD, Luykx JJ, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Psychol Med. 2022 Jul;52(10):1910-1922. doi: 10.1017/S0033291720003748. Epub 2020 Oct 19. PMID: 33070791

Görev: araştırmacı

 

yayın-2

Examining facial emotion recognition as an intermediate phenotype for psychosis: Findings from the EUGEI study.

Fusar-Poli L, Pries LK, van Os J, Erzin G, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2022 Mar 8;113:110440. doi: 10.1016/j.pnpbp.2021.110440. Epub 2021 Sep 16.PMID: 34536513

 

yayın-4

Cognitive functioning throughout adulthood and illness stages in individuals with psychotic disorders and their unaffected siblings
Velthorst E, Mollon J, Murray RM, de Haan L, Germeys IM, Glahn DC, Arango C, van der Ven E, Di Forti M, Bernardo M, Guloksuz S, Delespaul P, Mezquida G, Amoretti S, Bobes J, Saiz PA, García-Portilla MP, Santos JL, Jiménez-López E, Sanjuan J, Aguilar EJ, Arrojo M, Carracedo A, López G, González-Peñas J, Parellada M, Atbaşoğlu C, Saka MC, Üçok A, Alptekin K, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Ulaş H, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G, et al.

Mol Psychiatry. 2021 Aug;26(8):4529-4543. doi: 10.1038/s41380-020-00969-z. Epub 2021 Jan 7. PMID: 33414498

 

 

Yayınlı-1

 

Examining the association between exposome score for schizophrenia and functioning in schizophrenia, siblings, and healthy controls: Results from the EUGEI study.

Erzin G, Pries LK, van Os J, Fusar-Poli L, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Eur Psychiatry. 2021 Mar 19;64(1):e25. doi: 10.1192/j.eurpsy.2021.19. PMID: 33736735

 

yayın-5

Examining the independent and joint effects of genomic and exposomic liabilities for schizophrenia across the psychosis spectrum.
Pries LK, Dal Ferro GA, van Os J, Delespaul P, Kenis G, Lin BD, Luykx JJ, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G, et al.
Epidemiol Psychiatr Sci. 2020;29:e182. doi: 10.1017/S2045796020000943.PMID: 33200977

 

Yayınlı-1

Neuronal network dysfunction in a model for Kleefstra syndrome mediated by enhanced NMDAR signaling.

Frega M, Linda K, Keller JM, Gümüş-Akay G, Mossink B, van Rhijn JR, Negwer M, Klein Gunnewiek T, Foreman K, Kompier N, Schoenmaker C, van den Akker W, van der Werf I, Oudakker A, Zhou H, Kleefstra T, Schubert D, van Bokhoven H, Nadif Kasri N.

Nat Commun. 2019 Oct 30;10(1):4928. doi: 10.1038/s41467-019-12947-3.PMID: 31666522

 

Yayınlı-1

White Noise Speech Illusions: A Trait-Dependent Risk Marker for Psychotic Disorder?

Schepers E, Lousberg R, Guloksuz S, Pries LK, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altınyazar V, Yalınçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Front Psychiatry. 2019 Sep 25;10:676. doi: 10.3389/fpsyt.2019.00676. eCollection 2019.PMID: 31607966

 

 

yayın-5

 

Estimating Exposome Score for Schizophrenia Using Predictive Modeling Approach in Two Independent Samples: The Results From the EUGEI Study.

Pries LK, Lage-Castellanos A, Delespaul P, Kenis G, Luykx JJ, Lin BD, Richards AL, Akdede B, Binbay T, Altinyazar V, Yalinçetin B, Gümüş-Akay G et al.

Schizophr Bull. 2019 Sep 11;45(5):960-965. doi: 10.1093/schbul/sbz054.PMID: 31508804

 

yayın-1

 

Psychometric liability to psychosis and childhood adversities are associated with shorter telomere length: A study on schizophrenia patients, unaffected siblings, and non-clinical controls.

Çevik B, Mançe-Çalışır Ö, Atbaşoğlu EC, Saka MC, Alptekin K, Üçok A, Sırmatel B, Gülöksüz S, Tükün A, van Os J, Gümüş-Akay G.

J Psychiatr Res. 2019 Apr;111:169-185. doi: 10.1016/j.jpsychires.2019.01.022. Epub 2019 Feb 8.

PMID: 30776705

 

 

 

Yayınlı-1

 

Higher schizotypy predicts better metabolic profile in unaffected siblings of patients with schizophrenia.

Atbasoglu EC, Gumus-Akay G, Guloksuz S, Saka MC, Ucok A, Alptekin K, Gullu S, van Os J.

Psychopharmacology (Berl). 2018 Apr;235(4):1029-1039. doi: 10.1007/s00213-017-4818-z. Epub 2018 Jan 6.PMID: 29306964

 

yayın-5

Identifying gene-environment interactions in schizophrenia: contemporary challenges for integrated, large-scale investigations.

European Network of National Networks studying Gene-Environment Interactions in Schizophrenia (EU-GEI); van Os J, Rutten BP, Myin-Germeys I, Delespaul P, Viechtbauer W, van Zelst C, Bruggeman R, Reininghaus U, Morgan C, Murray RM, Di Forti M, McGuire P, Valmaggia LR, Kempton MJ, Gayer-Anderson C, Hubbard K, Beards S, Stilo SA, Onyejiaka A, Bourque F, Modinos G, Tognin S, Calem M, O'Donovan MC, Owen MJ, Holmans P, Williams N, Craddock N, Richards A, Humphreys I, Meyer-Lindenberg A, Leweke FM, Tost H, Akdeniz C, Rohleder C, Bumb JM, Schwarz E, Alptekin K, Üçok A, Saka MC, Atbaşoğlu EC, Gülöksüz S, Gumus-Akay G et al.

Schizophr Bull. 2014 Jul;40(4):729-36. doi: 10.1093/schbul/sbu069. Epub 2014 May 24.PMID: 24860087

Devam Eden Projeler

 

Projenin Başlığı: WIF1 Geni DNA Metilasyonu ile Şizofreni İçin Ekspozom Skoru (ES-SCZ) Arasındaki İlişki: Hasta-Kardeş-Kontrol Çalışması

Görevi: Proje yürütücüsü

Destekleyen Kurum: AÜ-BAP(2026-)


 

Projenin Başlığı: ERAS Protokolü Eşliğinde Major Kolorektal Rezeksiyon Yapılan Hastalarda Anestezi ve Cerrahi İlişkili Değişkenlerin Bilişsel İşlevlere Etkisinin fNIRS İle Değerlendirilmesi

Görevi: Araştırmacı

Destekleyen Kurum: ADEP(2024-)


 

Projenin Başlığı: Nöron Hasarı İlişkili Hastalıkların Tanı, İzlem Ve Tedavisine Yönelik Biyobelirteç Ve İleri Teknolojik Uyarı Sistemlerinin Geliştirilmesi

Görevi: Araştırmacı

Destekleyen Kuruluş: TÜBİTAK( 2023 - )


 

Proje adı: Bispektral indeks monitorizasyonu ile uygulanan inhalasyon anestezisinin serum S100B ve S100B polimorfizmlerinin postoperatif kognitif disfonksiyon ve deliryum üzerine etkisinin araştırılması

Görevi:Araştırmacı

Destekleyen Kurum:  ADEP (2023 –)

 


Projenin Adı: Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Merkezi (NÖROM) Altyapı Projesi

 

Görevi:Proje Yürütücüsü

Destekleyen Kuruluş: T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı


 

Tamamlanan Projeler

 

Proje adı: Anestezi İlişkili Gelişen Postoperatif Kognitif Bozukluklarda Karşılaştırmalı Transkriptom Analizi ile Aday Biyobelirteçlerin Araştırılması

Görevi::Proje Yürütücüsü

Destekleyen Kurum:  ADEP (2023 – 2025)


 

 

Proje Adı: Şizofreni için Ekspozom Skoru ve Telomer Boyu Arasındaki İlişkinin Hasta, Etkilenmemiş Kardeş ve Kontrol Grubunda İncelenmesi

Görevi: Proje Yürütücüsü

Destekleyen Kurum: TÜSEB (2023 – 2024)

 


Proje Adı: Otizm Spektrum Bozukluğunda Plazma Kaynaklı Eksozomal mir-135a-5p’nin İfadesinin Araştırılması

 

Görevi: Proje Yürütücüsü

 

Destekleyen Kurum: TÜSEB (2023 – 2024)

 


Projenin Adı: Klinik Değişiklikler ile mikroRNA Değişiklikleri Arasındaki İlişkinin Otizm Spektrum Bozukluklarında Biyobelirteç Olabilirliğinin Uzunlamasına Takip Çalışması ile İncelenmesi

 

Görevi: Araştırmacı

 

Destekleyen Kuruluş:AÜ-BAP(2021 - 2024)

 


Projenin Adı: Sosyal Stresin Zaman Algısı Üzerine Etkisi: Epigenetik ve Beyin Görüntüleme Çalışması

 

Görevi: Araştırmacı

 

Destekleyen Kuruluş:TÜBİTAK (2020 - 2023 )

 


Projenin Adı: Beyin Oksisterol Metabolizması ve Liver X Reseptör (LXR) Polimorfizmlerinin Otizm Spektrum Bozukluğu ile İlişkisinin İncelenmesi

 

Görevi: Araştırmacı

 

Destekleyen Kuruluş: TÜBİTAK(2020 - 2022)

 


Projenin Adı: Otizmin Moleküler ve Genetik Etiyolojisinin Araştırılması için Biyobankalama Çalışması

 

Görevi: Araştırmacı

 

Destekleyen Kuruluş: AÜ-BAP (2019-2022)

 


Projenin Adı: European Network of National Schizophrenia Networks Studying Gene-Environment Interactions / Şizofrenide Gen Çevre Etkileşimi Çalışması

Görevi: Biyobankalama ayağını yürütmüştür.

Destekleyen Kuruluş: EU 7th Frame Programme

 


Projenin Adı: Diabetes Mellitusa Yatkınlık ile Psikoza Yatkınlık Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

 

Görevi: Araştırmacı

 

Destekleyen Kuruluş: TÜBİTAK

 


Projenin Adı: Psikoza Yatkınlık ve Telomer Boyu Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Bir kardeş çifti (sibpair) çalışması

 

Görevi: Proje Yürütücüsü

 

Destekleyen Kuruluş: TÜBİTAK 

 

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -1

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -2

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -3

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -4

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -5

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -6

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -7

Moleküler Nörogenetik ve Nörofizyoloji -1